Bert den Boer

Geen kunst

Mijn gemeente Dordrecht kent een subsidiepotje voor culturele iniatieven. Een aanvraag is altijd wel gedoe, zo weet ik als speler van een bescheiden toneelgezelschap. We traden op met een minimusical over cultheld Willy Batenburg (Oene maine matsj Tirol) en nu werken we aan een stuk geïnspireerd door de Dordtse dichter C. Buddingh'. Kunst wordt door sommigen gezien als luxe. Een opvatting waar ik het hartgrondig mee oneens ben. Kunst breng je bij je gevoel, maakt blij, ontroert, geeft lucht als het even tegenzit. Voor mij is een uitvaart van een geliefde het voorbeeld bij uitstek dat laat zien hoe belangrijk kunstuitingen zijn. Verhalen, gedichten en/of muziek kunnen op dergelijke momenten voor verbinding en troost zorgen. Als we voetbal als kunst beschouwen is de discussie of kunst iets waardevols toevoegt aan een samenleving overigens meteen helder.

Kunst laat je relativeren en maakt je even los uit de waan van de dag. Het doet me denken aan een optreden van Stef Bos in het sfeervolle openluchttheater Caprera tussen de duinen en het bos van Bloemendaal. Hij vertelde dat hij voor een televisieprogramma vier dagen in afzondering in een bos had doorgebracht. Zonder internet en telefoon. De jaarringen van een boom inspireerden hem tot een reis in de tijd. Een muzikale terugblik op zijn leven. Het riep bij mij associaties op met een fragment uit het boek Leef je verlangen:

‘Wat is genoegen? Wat is tevreden terugkijken? Het is het vermogen om op je bestemming te zijn. Het is gaan staan en dan terugkijken. Genieten, je omdraaien en kijken. Je ziet dan welke weg je hebt afgelegd en wat daarvoor is gebeurd. Gebruik daarvoor het beeld van fietsen op vals plat. Het lijkt net of je niet stijgt. Toch voelt het moeizaam, en dat is een goed teken. De beloning is dan afstappen. Dan kijk je terug in het dal om vast te stellen dat je toch al veel hebt bereikt. Met je kijken wat ik heb gepresteerd!’

Uit een eerdere voorstelling herinner ik me nog hoe Stef Bos tijdens een lange autorit met een oudere muzikantenvriend aan hem de vraag stelde: “Wat is liefde?” Na lange tijd krijgt hij een veelzeggend antwoord. Liefde kent vier trappen, vertelt zijn maat. Het begint met: Ik zie je graag. Gevolgd door: Ik wil mijn lichaam met je delen. Deze twee trappen zijn met meerdere personen te bestijgen. De derde trap is wat lastiger: Ik voel me op mijn gemak bij jou. Ik kan mezelf zijn in jouw nabijheid. En tot slot: Ik wil voor je zorgen.

Kunst, zoals in dit voorbeeld bij de optredens van Stef Bos, biedt je altijd genoeg stof om over na te praten en overdenken.

Lees meer >> | 1 keer bekeken

Kunst als troost

In kleine kring gelukkig zijn en daarbuiten minder is verklaarbaar gezien al de oorlog(staal) wat ons bereikt uit verschillende delen van de wereld. Het is moeilijk om je daarvoor af te sluiten. Je kunt het als persoon niet beïnvloeden, hooguit geld schenken aan humanitaire organisaties. Hoe word je in de huidige tijd niet cynisch - aan te duiden als omgekeerd enthousiasme - en blijf je positief?

Een uitzending van Het geluk van Nederland van lang geleden is me bijgebleven. Programmamaker en schrijver François de Waal wordt ondervraagd. Hij staat vooral bekend als beroepscynicus en notoire zwartkijker. In dat interview zegt hij het volgende:
“Natuurlijk is de wereld inclusief mezelf vol rottigheid, maar ook vol schoonheid. Ik kies ervoor me op dat laatste te richten. Dat is een dagelijkse worsteling, want ik blijf een realist, maar ik wil geen tijd meer verliezen door humeurig te zijn… Het is niet dat ik mijn kritische kijk verloren ben; het is een leugen dat alles en iedereen maar mooi zou zijn. Maar het cynisme is ook een leugen.”
Zo’n citaat wat ik destijds noteerde en nu tevoorschijn tover confronteert me natuurlijk meteen met mijn leeftijd. Kun je nagaan, dat programma werd ruim twintig jaar geleden uitgezonden. Gelukkig heb ik ook een citaat van Kets de Vries bewaard: “De uitdaging van ons leven is dat we zo laat mogelijk jong sterven”.

Om in de ondraaglijke lichtheid van het bestaan troost te vinden past in dit tijdsgewricht een citaat van de Nederlandse dichteres Nisrine Mbarki Ben Ayad: ‘Poëzie is de kunstvorm die de mens kan spiegelen en tegelijkertijd kan troosten. Aansluitend in deze ‘citatencolumn’ een fragment uit een gedicht van Vaclac Havel:

Hoop is de kwaliteit van de ziel
En hangt niet af
Van wat er in de wereld gebeurt.

Laten we het hopen.

Lees meer >> | 33 keer bekeken

Niet weten

Niet weten

Soms sta ik achter een schildersdoek. Telkens weer is er zo’n moment dat je weet dat wat je hebt gemaakt (nog) niet klopt. Soms is dat moeilijk om toe te geven. Ben je uren bezig geweest en toch ontbreekt er iets of moet er iets weggeveegd. Kill your darlings. Zonder die worsteling kan het niet. Het is niet anders. Iedereen die dit leest kent dit fenomeen van het even niet weten ongetwijfeld vanuit eigen ervaring. Of het nu gaat om het vormgeven van een project, het concretiseren van een idee, het schrijven van een artikel, ja zo kan ik nog talloze voorbeelden opsommen. Het gaat er in de kern om, dat je accepteert dat niet weten onderdeel uitmaakt van een proces om ergens te komen waarvan je weet dat je het weet. Anders gezegd: niet weten hoort erbij.

Niet weten doet een beroep op creativiteit, tot het inslaan van andere paden. Eigenlijk leer je vooral als je het niet meer weet. Stel dat een gesprek ontspoort. Ik voel dat mijn gesprekspartner ontevreden is over het verloop. Ik weet het even niet meer. Op dat moment kan ik twee dingen doen. Doen alsof mijn neus bloedt en doorgaan op de ingeslagen weg. Ga door op je eigen weg en je wordt nooit ingehaald. Het risico is wel dat ik de ander kwijtraak. De andere mogelijkheid is uitspreken wat me opvalt. Hardop reflecteren, in vaktermen. Het effect van deze interventie is dat het verbinding herstelt en voor opluchting zorgt. Natuurlijk is dat niet altijd even gemakkelijk. Ik kan wel twintig redenen noemen om het vooral niet te doen. Mijn kwelduiveltjes - ´dit is niet het geschikte moment, wat denkt zij wel, hier zit hij niet op te wachten´ - zorgen voor vermijdingsgedrag. Mijn angst is ten diepste natuurlijk, dat door het uitspreken van dat we me bezighoudt, het gesprek escaleert. Het tegendeel is waar, zo is mijn stellige overtuiging. Niet benoemen, doorgaan op de ingeslagen weg, zorgt niet alleen dat de ander afdwaalt. Zelf raak je ook de weg kwijt, omdat je eigen gedachten je in beslag nemen. Met als resultaat dat de essentie wordt vermeden. De remedie? Neem je gedachten serieus, volg je intuïtie en (je) maak(t) contact.

Lees meer >> | 13 keer bekeken